KUALA LUMPUR — Fenomena jerebu merupakan antara krisis alam sekitar yang paling kerap melanda Malaysia dan membawa ancaman serius terhadap sektor kesihatan, pendidikan, serta ekonomi negara. Walaupun fenomena ini sering dianggap sebagai krisis tahunan biasa, rekod sejarah membuktikan bahawa krisis pencemaran udara ini pernah mencecah tahap kritikal sehingga memaksa pihak kerajaan mengisytiharkan darurat di beberapa bahagian negeri.
Sejarah Krisis Jerebu Terburuk Di Malaysia
Sejarah krisis jerebu di Malaysia mula dikesan secara ketara seawal era lapan puluhan, namun beberapa episod pencemaran teruk telah meninggalkan kesan mendalam dalam liputan sejarah negara.
Krisis terburuk dalam sejarah negara berlaku apabila ruang udara kawasan Sarawak diselaputi asap tebal beracun sehingga paras Indeks Pencemaran Udara mencatatkan bacaan yang sangat berbahaya. Keadaan tersebut telah memaksa pihak kerajaan mengisytiharkan darurat di negeri Sarawak, di mana sekolah, premis perniagaan, serta pejabat kerajaan terpaksa ditutup. Sebagai langkah penyelesaian, pihak Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia telah dihantar menerusi operasi khas bagi membantu usaha pemadaman kebakaran hutan di negara jiran.
Selang beberapa tahun kemudian, krisis jerebu melampau sekali lagi melanda negeri Selangor terutamanya di kawasan Pelabuhan Klang dan Kuala Selangor. Pembacaan indeks pencemaran yang menaik secara mendadak telah membawa kepada pengisytiharan darurat tempatan, sekali gus menghentikan seketika aktiviti perindustrian dan perkapalan di kawasan terjejas.
Krisis jerebu merentas sempadan terus berulang pada tahun-tahun berikutnya dengan menyaksikan daerah Muar di Johor serta beberapa kawasan di Semenanjung dan Sarawak turut mencatatkan bacaan udara yang berada pada paras amat berbahaya, sehingga menyebabkan ribuan sekolah di seluruh negara terpaksa ditutup serentak secara berfasa.
Faktor Utama Pencetus Krisis Jerebu
Fenomena jerebu tidak berlaku secara semulajadi, sebaliknya ia merupakan hasil daripada kombinasi tindakan manusia serta faktor perubahan iklim ekstrem:
1) Pembersihan Tanah Secara Tebang dan Bakar
Kaedah pembersihan tanah secara tebang dan bakar sering menjadi pilihan utama syarikat perladangan serta petani kecil kerana kosnya yang murah dan cepat. Penggunaan api secara tidak terkawal ini menyebabkan kebakaran merebak ke kawasan hutan yang lebih luas.
2) Kebakaran Tanah Gambut yang Sukar Dipadamkan
Tanah gambut mempunyai lapisan bahan organik yang tebal serta kering di bawah permukaan. Apabila api mula menyemarak di kawasan ini, pembakaran berlaku di bawah tanah dan amat sukar untuk dipadamkan walaupun menerima curahan hujan. Pembakaran tanah gambut ini membebaskan kepulan asap tebal dan partikel beracun untuk tempoh yang panjang.
3) Tiupan Angin Monsun Barat Daya
Aktiviti pembakaran skala besar yang berlaku di kawasan jiran diterbangkan merentasi Selat Melaka dan Laut China Selatan menuju ke Malaysia akibat tiupan angin Monsun Barat Daya yang bertiup saban tahun.
4) Cuaca Panas dan Fenomena El Niño
Keadaan cuaca yang sangat kering dan panas semasa fenomena El Niño menyebabkan hutan hujan tropika kehilangan kelembapan. Keadaan ini menjadikan kawasan semak dan hutan sangat rapuh serta mudah terbakar walaupun hanya berpunca daripada percikan api yang kecil.
5) Pelepasan Pencemaran Tempatan
Di samping pembakaran merentas sempadan, kualiti udara tempatan turut diburukkan lagi oleh pelepasan kenderaan bermotor, asap kilang perindustrian, serta aktiviti pembakaran terbuka secara domestik.
Langkah Pencegahan dan Harapan
Krisis jerebu memerlukan kesepakatan peringkat antarabangsa menerusi perjanjian pencemaran jerebu merentas sempadan serta penguatkuasaan undang-undang yang lebih ketat terhadap aktiviti pembakaran haram. Orang ramai sentiasa dinasihatkan supaya peka dengan bacaan kualiti udara semasa, mengurangkan aktiviti di luar bangunan, dan menggunakan pelitup muka berpenapis tinggi apabila tahap pencemaran udara berada pada julat tidak sihat.